"Już od końca II w. naszej ery występują oznaki rozkładu imperium rzymskiego, który był wynikiem kryzysu niewolniczego sposobu produkcji: wypierają go nowe, na wpół feudalne formy eksploatacji pracy (kolonat i wyzwoleńcy). Wszystko to zaostrzało sprzeczności wewnątrz imperium, osłabiało jego potęgę gospodarczą i militarną oraz zmniejszało aktywność polityki zagranicznej Rzymu. "
Tekst zaczerpnięty z "Historia dyplomacji 1871-1914" wyd. Książka i Wiedza; rok 1972